Ələkbər Mahmudov
Ələkbər Mahmudov (1888–+1955) — tanınmış pedaqoq və maarifçi. Sovetləşmənin ilk illərində Nuxa qəza maarif şöbəsinin müdiri, Azərbaycan Xalq Maarifi Komissarlığında əvvəl idarə rəisi, sonra isə komissar müavini vəzifəsində çalışmışdır. Sabit Rəhmanın əmisidir.
| Ələkbər Mahmudov | |
|---|---|
| Mahmudov Ələkbər Əbdürrəhim oğlu | |
| Ələkbər Mahmudov. | |
| Digər adı | Əliəkbər Mahmudov |
| Anadan olub | 1888[1] |
| Vəfat edib | +1955 |
| Həyat yoldaşı | Xanım |
| Övladları | Fikrət və Rüfət |
| Atası | Əbdülkərim (Mahmud) Nəbiyev |
| Vətəndaşlıq |
|
| Təhsili | Qori seminariyası |
Haqında məlumatlar Vizual/Mobil redaktə
1888-ci ildə anadan olub[1].
Təhsili Vizual/Mobil redaktə
Qori seminariyasını bitirib.
Əmək fəaliyyəti Vizual/Mobil redaktə
1917-ci ilədək Nuxa məktəblərində fizika və riyaziyyatdan dərs deyib.
1918-ci ilin avqust ayında Nuxa ali ibtidai məktəbinin naziri (direktoru) idi və öz vəzifəsinə yenidən təsdiq olunub[2].
1920-ci ildə Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra, əvvəl Nuxa qəza maarif şöbəsinin müdiri, sonra Azərbaycan Xalq Maarifi Komissarlığında idarə rəisi, daha sonra isə komissar müavini vəzifəsində çalışıb[3].
1938-ci ilin yanvar ayında Azərbaycan pedaqoqların təkmilləşdirilməsi və ixtisasartırması kurslarında müəllim və metodist idi[4].
Maarifçilik fəaliyyəti Vizual/Mobil redaktə
1 aprel 1917-ci il tarixdə təsis edilmiş Nuxa Hürriyyəti-Maarif Cəmiyyətinin təşkilatçılarından biri olub.
1924-cü ildə Nuxada nəşrə başlayan “Bilgi” jurnalının redaktoru olub (bu jurnalın cəmi 3-4 nömrəsi çap edilmişdi). “İnqilab və mədəniyyət”, “Şərq qadını” jurnallarında və “Kommunist” qəzetində xalq maarifinin problemləri ilə bağlı məqalələri çap edilib[5].
Siyasi ittihamlarla həbs edilməsi Vizual/Mobil redaktə
1921-ci ildə AK(b)P-nin üzvü idi.
1921-ci ildə bir neçə nəfər AK(b)P üzvü ilə birlikdə Xüsusi Şöbə tərəfindən həbs edilib. O zaman partiya özəyinin katibi vəzifəsində çalışan Əbdülmabud Əfəndiyev məktubla Xüsusi Şöbəyə müraciət edərək belə adamlara ehtiyac olduğunu vurğulayıb və onların azad edilməsini xahiş edib. Həbs olunanlar 25 gün sonra buraxılıblar (Ələkbər Mahmudov nəzarət altında olmaq şərti ilə azad edilib)[4].
31 yanvar 1938-ci il tarixdə, Şəkidə “İttihad” təşkilatının rəhbəri olmaqda və kənd müəllimləri arasında əksinqilabi işlər aparmaqda təqsirli bilinərək yenidən həbs olunub (449 nömrəli order)[1]. Lakin 4 fevral və 22 iyun 1938-ci il tarixlərində dindirildikdə hansısa bir əksinqilabi təşkilatın üzvü olduğunu təsdiqləməyib[1]. XDİK DSİ 4-cü şöbəsinin əməkdaşlarının hazırladıqları 16 avqust 1938-ci il tarixli yekun ittihamnamədə isə göstərilirdi ki, Ələkbər Mahmudov “İttihad” təşkilatına qohumu Mustafa Quliyev tərəfindən cəlb olunmuş və təşkilat onun vasitəsi ilə Əbdüləli bəy Əmircanov başda olmaqla mühacirətlə əlaqə saxlamışdır[6].
8 fevral 1939-cu il tarixdə XDİK DSİ 4-cü şöbəsinin rəis müavini Atakişiyevin təsdiq etdiyi qərarda göstərilirdi ki, 7 “ittihadçı”nın – o cümlədən, Ələkbər Mahmudovun, cinayət işində mədəniyyət sahəsində ziyankarlıq işləri barədə sənədli materiallar yoxdur. Lakin bununla yanaşı həm də vurğulanırdı ki, müttəhimlərin hamısı əksinqilabi millətçi üsyançı dəstənin üzvüdürlər[7].
7 dekabr 1938-ci il tarixdə keçirilmiş Cinayət işləri üzrə Ali Məhkəmənin kollegiyasında 8 “ittihadçının” – o cümlədən, Ələkbər Mahmudovun işinə baxılarkən ilkin istintaq zamanı XDİK DSİ tərəfindən iş üzrə bir sıra prosessual qaydaların pozulması halları müəyyən edilmiş və iş yenidən istintaqa qaytarılmışdır[8].
9 fevral 1939-cu il tarixdə “ittihadçılar” yekun qərarla tanış olublar. Ələkbər Mahmudov isə qərara imza atmaqdan boyun qaçırıb[7].
28 sentyabr 1939-cu il tarixdə tərtib edilmiş yekun ittihamnamə ilə tanış olan Ələkbər Mahmudov ona qarşı ittihamı yenə qəbul etməyib və özünü günahkar hesab etməyib[9].
9 fevral 1940-cı il tarixdə SSRİ XDİK yanında Xüsusi müşavirədə 7 nəfər “ittihadçı”ya – o cümlədən, Ələkbər Mahmudova, hökm oxunub. Ələkbər Mahmudov 3 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib və Dneplaq həbs düşərgəsinə[qeyd 1] göndərilib[9].
17 noyabr 1955-ci il tarixdə Azərbaycan SSR Ali Məhkəməsinin Cinayət işləri üzrə məhkəmə kollegiyası SSRİ XDİK Xüsusi müşavirəsinin 9 fevral 1940-cı il tarixli hökmü ilə mühakimə edilmiş 5 nəfərin – o cümlədən, Ələkbər Mahmudovun, işində cinayət tərkibi olmadığını əsas götürərək işə xitam verib[10]. Bundan sonra, həmin vaxt Semipalatinsk vilayətində sürgün həyatı keçirən Ələkbər Mahmudov Azərbaycana geri dönərək ailəsi ilə birlikdə yenidən Bakıda yaşamağa davam edib[11].
Ailəsi Vizual/Mobil redaktə
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin parlament üzvü olmuş, həmçinin, cümhuriyyətin ikinci nazirlər kabinetində maliyyə naziri postunu tutmuş Əbdüləli bəy Əmircanovun bacısı Xanım ilə ailə qurmuşdu. Fikrət və Rüfət adlı iki övladları olub. Böyüyünün – Fikrətin, təvəllüdü 1922-ci ildir. O, ixtisasca mühəndis olub. Rüfət isə əsəb xəstəliyindən əziyyət çəkib və intihar edib.
Ələkbər Mahmudovun oğlu Fikrət Mahmudov Sabit Rəhmanla bağlı 1989-cu ildə yazdığı xatirələrində göstərir ki, gözünü açandan bəri əmisinə (Sabit Rəhmanın atasına) “ata”, Sabit Rəhmanın anasına “ana”, öz atasına “Ələkbər əmi”, öz anasına “Xanım bacı” deyibmiş[12], amma səbəbini izah etməyib.
Nəsil şəcərəsi Vizual/Mobil redaktə
| Ələşrəf bəy Abdulla bəy oğlu Əmircanov | İsmayıl əfəndi Hacı Çələbi əfəndi oğlu | Fəxrənnisa (Şirin) xanım Hacı Mahmud əfəndi qızı | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Şirəli bəy Əmircanov | Əbdürrəhman | qadın[qeyd 1] | Məsumə | Əbdürrəhim Hacı Mahmud oğlu Nəbiyev | Məsmə | Hüseyn Əfəndiyev | Rəşid bəy Əfəndiyev | Zeynəb | Alagöz | Abdulla bəy | Əminə | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Xanım xanım | Ələkbər Mahmudov | Əbdülkərim (Mahmud) | Münəvvər | Əhməd Nəbiyev | Maral Əfəndiyeva-Nəbiyeva | Məmməd Əfəndiyev | Nadir | Mahtaban | Cəmilə | Naymə | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Fikrət | Rüfət | Zahid Mahmudov | Rəxşəndə | Sabit Rəhman | İsmət Mahmudova | Səyyarə | Ədhəm | Zivər | Rəxşəndə | İzzət Nəbiyev | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tamilla Mahmudova | Emin Sabitoğlu | Cəmilə | Gültəkin | Afət | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Mikayıl | Cənnət | Ceyran Mahmudova | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Qeydlər Vizual/Mobil redaktə
İstinadlar Vizual/Mobil redaktə
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Qoca E., 2000, s. 264.
- ↑ Azərbaycan, 1918, s. 1.
- ↑ Abdullayev Ə., 2002, s. 121.
- ↑ 4,0 4,1 Tahirzadə Ə., Manaflı H., 2012.
- ↑ Əhmədov H., Əfəndiyev S., 1983, s. 53.
- ↑ Qoca E., 2000, s. 268.
- ↑ 7,0 7,1 Qoca E., 2000, s. 270.
- ↑ Qoca E., 2000, s. 271.
- ↑ 9,0 9,1 Qoca E., 2000, s. 272-273.
- ↑ Qoca E., 2000, s. 277.
- ↑ Mahmudov F., 2002, s. 140.
- ↑ Mahmudov F., 2002, s. 138.
Ədəbiyyat Vizual/Mobil redaktə
- Qoca E. “İttihad” təşkilatı // Sibir dərsi. — Bakı: Şuşa, 2000. — Səhifələrin sayı: 320. Arxivləşdirilib; arxivləşdirmə tarixi: 13 iyun 2026.
- Əmircanov. Maarif nəzarətindən (azərb.) // Azərbaycan : qəzet. — 1918. — В. 7 oktyabr.
- Abdullayev Ə. Sənətkarın şəxsiyyəti // Gülüş gözəllikdir : kitab. — Bakı: Qapp-Poliqraf, 2002. — Səh. 121 – 126. Arxivləşdirilib; arxivləşdirmə tarixi: 21 iyun 2026.
- Mahmudov F. Yadımda qalanlar // Gülüş gözəllikdir : kitab. — Bakı: Qapp-Poliqraf, 2002. — Səh. 138 – 141. Arxivləşdirilib; arxivləşdirmə tarixi: 21 iyun 2026.
- Tahirzadə Ə., Manaflı H. Unutdurulmuş azman – Əliabbas Qədimov. — Bakı: Apostroff, 2012. — Səhifələrin sayı: 204. Arxivləşdirilib; arxivləşdirmə tarixi: 27 Apr 2021 - 23 May 2022.
- Əhmədov H., Əfəndiyev S. Yubilyar məktəb və Şəki xalq maarifi inqilablar dövründə // 150 yaşlı Şəki məktəbi = 150 јашлы Шәки мәктәби. — Bakı: Maarif, 1983. — Səhifələrin sayı: 95. — Səh.: 53. Arxivləşdirilib; arxivləşdirmə tarixi: 27 may 2023.
Bildiriş Vizual/Mobil redaktə
© 2019 – 2026 AZE.WIKI |
Bu məqalə Şəki Ensiklopediyasının çapa hazır məqaləsidir. |
Bu məqalə saytın akademik məqaləsidir. |