Salman Mümtaz: Redaktələr arasındakı fərq

Səhifəni 'Kateqoriya:S{{Alim |Adı = Salman Mümtaz |Orijinal adı = Salman Məmmədəmin oğlu Əsgərov |Şəkil = Salman Mumtaz.jp...' ilə yarat
 
 
(3 redaktor tərəfindən edilmiş 66 dəyişiklik göstərilmir)
Sətir 1: Sətir 1:
[[Kateqoriya:S]]{{Alim  
[[Kateqoriya:{{padleft:|1|{{PAGENAME}}}}]][[Kateqoriya:Şəxslər (familiya sırası ilə)|Əsgərov Salman Məmmədəmin]][[Kateqoriya:Şəkidən çıxmış görkəmli şəxslər]][[Kateqoriya:Şəkidən çıxmış alimlər]]
{{Alim  
  |Adı                  = Salman Mümtaz
  |Adı                  = Salman Mümtaz
  |Orijinal adı        = Salman Məmmədəmin oğlu Əsgərov
|Piktoqram            = yazar
  |Şəkil                = Salman Mumtaz.jpg
  |Orijinal adı        = Əsgərov Salman Məmmədəmin oğlu  
  |Şəkil                = Salman Mümtaz.png
  |Şəkil miqyası        =  
  |Şəkil miqyası        =  
  |Şəkil məlumat        =  
  |Şəkil məlumat        = Salman Mümtaz.
  |Doğum tarixi        = {{doğum tarixi|1884|5|20}}<ref name=":1">Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. [http://d-nb.info/gnd/130564753/ Record #130564753] // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.</ref>
  |Doğum tarixi        = {{doğum tarixi|1884|5|20}}
  |Doğum yeri          = [[Nuxa]], [[Yelizavetpol quberniyası]], [[Rusiya İmperiyası]]
  |Doğum yeri          = Nuxa, Yelizavetpol quberniyası, {{Rusİmp}}
  |Vəfatı              = {{vəfat tarixi və yaşı|1941|9|6|1884|5|20}}<ref name=":1"/>
  |Vəfatı              = {{vəfat tarixi və yaşı|1941|9|6|1884|5|20}}
  |Vəfat yeri          = [[Oryol]] yaxınlığındakı Medvedski meşəsi, [[Orlov vilayəti]], [[SSRİ]]
  |Vəfat yeri          = Oryol yaxınlığındakı Medvedski meşəsi, Orlov vilayəti, {{RSFSR}}, {{SSRİ}}
  |Vəfat səbəbi        = Repressiya edilib
  |Vəfat səbəbi        = Repressiya edilib
  |Vətəndaşlıq          = {{SSRİ}}
  |Vətəndaşlıq          = {{SSRİ}}
  |Milliyət            = [[Azərbaycanlılar|azərbaycanlı]]
  |Milliyət            = [[azərbaycanlı]]
  |Elm sahəsi          = Ədəbiyyatşünaslıq
  |Elm sahəsi          = ədəbiyyatşünaslıq
  |Alma mater          =  
  |Alma mater          =  
  |Təhsili              =  
  |Təhsili              =  
  |İş yeri              = [[SSRİ Elmlər Akademiyası]] Azərbaycan filialının dil və ədəbiyyat institutu
  |İş yeri              = SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan Filialının Dil və Ədəbiyyat İnstitutu
  |Elmi dərəcəsi        =  
  |Elmi dərəcəsi        =  
  |Elmi vəzifəsi        =  
  |Elmi vəzifəsi        =  
  |Elmi rəhbəri        =  
  |Elmi rəhbəri        =  
  |Tanınmış yetirmələri =  
  |Tanınmış yetirmələri =  
  |Tanınır              = Şair, ədəbiyyatşünas, publisist, mətnşünas və biblioqraf; Azərbaycan klassik ədəbiyyatı əsərlərinin və Azərbaycan aşıq poeziyası nümunələrinin naşiri; orta əsr əlyazmalarının kolleksiyaçısı; bir sıra Azərbaycan klassiklərinin elmi-tənqidi mətnlərinin müəllifi
  |Tanınır              = şair, ədəbiyyatşünas, publisist, mətnşünas və biblioqraf; Azərbaycan klassik ədəbiyyatı əsərlərinin və Azərbaycan aşıq poeziyası nümunələrinin naşiri; orta əsr əlyazmalarının kolleksiyaçısı; bir sıra Azərbaycan klassiklərinin elmi-tənqidi mətnlərinin müəllifi
  |Mükafatları          =
  |Mükafatları          =
  |İmzası              =  
  |İmzası              =  
  |İmzanın eni          =  
  |İmzanın eni          =  
  |Sayt                =  
  |Commons              = Salman_Mumtaz
}}
}}
'''Salman Mümtaz''' (1884–1941) — görkəmli ədəbiyyatşünas, mətnşünas, biblioqraf və orta əsr əlyazmalarının kolleksiyaçısı.


'''Salman Mümtaz'''<ref group=qeyd>"Mümtaz" sözü ərəbcədən tərcümədə (''ərəb.'' ممتاز) “seçilmiş”, “digərlərindən fərqlənən” mənasını verir.</ref> ({{dil-az|Salman Məmmədəmin oğlu Əsgərov}}; {{comment|d.|doğum tarixi}} 20 may 1884, [[Nuxa]], [[Yelizavetpol quberniyası]], [[Rusiya İmperiyası]]; {{comment|ö.|ölüm tarixi}} 6 sentyabr 1941, Oryol, SSRİ) — azərbaycanlı şair, ədəbiyyatşünas, mətnşünas və biblioqraf, orta əsr əlyazmalarının kolleksiyaçısı, 1934-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan filialı Dil və ədəbiyyat institutu ədəbiyyat sektorunun 1-ci kateqoriyasında tədqiqat işçisi, Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri (1929—1932).
== Haqqında məlumatlar ==
20 may 1884-cü il tarixdə [[Nuxa|Nuxada]] (indiki Şəki) doğulmuşdur. Evləri Nuxanın Gəncəli məhəlləsində idi. Babası Ağa Ələsgər çox imkanlı şəxs olmuşdu. Lakin əvvəl özü, sonra isə arvadı vaxtsız vəfat etmiş, oğulları Məmmədəmin – Salmanın atası, kimsəsiz qalmışdı.  


Aşqabadda oxuyub. 1910-cu ildən ''“Molla Nəsrəddin”'' və digər jurnallarda şeirlər və felyetonları ilə dini fanatizm və xürafata qarşı çıxış etmişdir. O, doğma azərbaycan dili ilə yanaşı fars, ərəb, rus, türk və urdu dillərini mənimsəmişdi. Salman Mümtaz İmadəddin Nəsimi, Qövsi Təbrizi, Molla Pənah Vaqif, Qasım bəy Zakir, Mirzə Şəfi Vazeh və digər Azərbaycan klassiklərinin əsərlərini nəşrə hazırlamışdı. 1927-1928-ci illərdə Azərbaycan aşıq poeziyasının nümunələrini iki cilddə nəşr etdirmişdi. O, həmçinin Xətai, Füzuli və digərlərinin elmi-tənqidi mətnlərini tərtib etmişdi.<ref>{{məqalə|başlıq=Мумтаз Салман Мамедаминоглы|cavabdeh=Под ред. С. Колосова|nəşr=Энциклопедический словарь псевдонимов|ссылка=http://dic.academic.ru/dic.nsf/pseudonyms/1407/Мумтаз#sel=8:2,8:1|il=2009}}</ref>
Məmmədəmin Nuxadan apardığı pulla Aşqabadda xeyli torpaq ala bilsə də orada çox yaşaya bilməmiş, 1887-ci ildə – 32 yaşında, ağciyər iltihabından vəfat etmişdi.


Stalin repressiyasının qurbanı olan Mümtaz, 1937-ci ilin oktyabrında həbs olunub və 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. O, həbsdə olarkən 1941-ci ilin sentyabrında Oryol şəhərində güllələnib. Onun tərəfindən toplanmış 270 əlyazma həbs zamanı məhv edilmişdir. Salman Mümtaza 1956-cı il noyabrın 16-da SSRİ Ali Məhkəməsi tərəfindən ölümündən sonra bəraət verilib.
1900-cü ildə Məmmədəminin arvadı Məşhədi Zəhra (1865–1938) ərinin mirasını idarə etmək üçün oğlanları Salman və Əsgərlə birlikdə Aşqabada köçdü.


== Həyatı ==
=== Əmək fəaliyyəti ===
=== Erkən illəri ===
1918-ci ildə mərhum Məmmədəminin ailəsi Azərbaycana geri döndükdə onun oğlu Salman “Azərbaycan” qəzetində jurnalist işləməyə başladı.  
Salman Məmmədəmin oğlu Əsgərov 20 may 1884-cü ildə Nuxanın Gəncəli məhəlləsində anadan olub. Salmanın atası Məmmədəmin tacir idi və ailəsi uzun müddət Orta Asiyada yaşayırdı.


Salmanın babası Ağaəsgər Şəkinin varlı sakinlərdən biri idi. Onun ölümündən az sonra xanımı da dünyasını dəyişir və evləri də yanır. Yetim qalan, Məmmədəmin zərgər yanında şagird işləyir. Məşhəd ziyarətindən geri dönəndə oranın iqtisadi durumu ilə maraqlanır. Əlindəki vəsaitlə var-dövlət qazanmağın mümkün olacağını görüb Şəkiyə qayıtmır. O, qısa müddətdə Aşqabadda karvaransara, dükan, torpaq sahibinə çevrilir. Atası Məmmədəmin ailəsini Aşqabada gətirmək istiyəndə, pnevmoniyadan 32 yaşında dünyasını dəyişir.
1924-cü ildə Salman “Azərneft təchizat” idarəsinin Nuxa, Qutqaşen, Zaqatala, Qax və Laqodexidə anbarları olan rayon agentliyinin müvəkkili idi.  


Atası öləndə Salmanın 3 yaşı vardı. Anası Məşhədi Zəhra xanım övladları Salman və Əsgəri də götürüb 1900-cü ildə Aşqabada gedir. Mirzə Fətəli Axundovun uzaq qohumu olan anası Zəhra ağıllı və bacarıqlı qadın idi. Zəhra xanım qardaşları Kərbəlayı Mövsüm və Kərbəlayı Əsgəri də yanına apararaq ərindən qalmış var-dövlətə sahib çıxır və onu idarə edir. Hələ onlar balaca ikən adlarına iri bir sandıq ayırır, uşaqlar böyüyənə qədər içini qızılla doldurur (Həmin qızılları bir qədər sonra Salman Mümtaz Azərbaycan əlyazma kitablarını almağa, saysız xeyriyyə işlərinə xərclədi).
1929-cu ildən 1932-ci ilə qədər isə o, Azərbaycan Dövlət Elmi Tədqiqat İnstitutunun kapitalizmə qədər olan dövr Azərbaycan ədəbiyyatı bölməsinin müdiri oldu.  


Mollaxanada cəmi üç ay təhsil alan Salman kiçik yaşlarında ticarətdə dayılarına kömək etməklə yanaşı, Aşqabadda işləri ilə əlaqədar orada yaşadığından Salman müntəzəm, ardıcıl təhsil ala bilmir. Lakin dərin hafizəsi, sözə, ədəbiyyata həvəsi, bir neçə dil bilməsi gələcəkdə ona bir şəxsiyyət kimi formalaşmasında kömək edir. İlk müəllimi Mirzə Əsədulla tərəfindən ərəb və fars dillərini, Hindistanda geniş yayılmış urdu dilini öyrənən Salman Mümtaz Şərq aləmini və Azərbaycanın klassik yazarlarını daha geniş mütaliəyə başlayır, yaradıcı şəxsiyyətləri, ədəbi nümunələri dərindən öyrənir, təhlil və izahlarla birlikdə nəşr etdirir. Türk dillərinə də böyük marağı olduğundan özbək dili, qırğız və türkmən dillərini də öyrənmişdi. 1893-cü ildə doqquz yaşında ikən Aşqabadda Mirzə Ələkbər Sabirlə görüşür. Bu görüş Salmanda ədəbiyyata güçlü maraq oyadır.
1932-ci ildən Azərbaycan Dövlət Muzeyində elmi işçi vəzifəsində çalışdı. Eyni zamanda 1933-cü ildən 1936-cı ilədək “Azərnəşr”in klassik irs şöbəsinə başçılıq etdi.  


Dayısı Kərbalayı Mövsümün dükanında ticarətlə məşqul olan Salman yavaş-yavaş türk (Azərbaycan) əlyazmalarını toplamağa başlayır.
1933-cü ilin fevral ayından SSRİ EA Azərbaycan Filialı ədəbi irs bölməsinə elmi işçi vəzifəsini tutdu.  


=== "Molla Nəsrəddin" ilə əməkdaşlıq ===
19 iyun 1937-ci il tarixdə bütün vəzifələrindən azad olundu.


Azərbaycan satirik jurnalı “Molla Nəsrəddin” Tiflisdə nəşr olunmağa başlandıqdan sonra, Mümtaz jurnalın müəllifləri arasında öz yerini aldı. O dövrdə klassik üslubda şeirlər yazmışdır. O və yoldaşları Aşqabadda ədəbi məclis yaratmışdılar.Salman Mümtaz adına Azərbaycan Respublikası Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinin direktoru Maarif Teymur qeyd edir ki, 1908-1909-cu illərdə S.Mümtaz “Molla Nəsrəddin” jurnalı başda olmaqla “Zənbur”, “Kəlniyyət”, “Tuti”, “Qardaş köməyi” jurnalları və “Səda”, “Günəş”, “Tərəqqi”, “İqbal”, “Yeni iqbal”, “Açıq söz” və s. qəzetlərin səhifələrində vətən sevgisini, vətənə bağlanmaqla yanaşı, vətənin işinə kara gəlmək, xalqın unudulmuşlarını aramaq, millətin azadlığı naminə fəaliyyətini bir daha sübut etmişdi.
===Həbs olunması, güllələnməsi və bəraət alması===
1937-ci ilin oktyabr ayında Stalin repressiyaları nəticəsində həbs olundu və bir neçə ay sonra 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edildi. Həbsdə olarkən,  


1906-cı il onun düşüncələrində dönüş yaradır: Aşqabada da gəlib çıxan "Molla Nəsrəddin" məcmuəsiylə yazışır, ona çoxlu xırda xəbərlər, bəzən də şeirlər göndərir.
6 sentyabr 1941-ci il tarixdə – 57 yaşında, Oryol şəhərində güllələndi.  


O, şeir və publistik məqalələr yazmaqla kifayətlənmir, elmi axtarışlara da böyük maraq göstərirdi. 1910-cu ildə iki həftəyə yaxın Bakıda olduğu zaman Azərbaycan aydınları ilə sıx ünsiyyətdə olur, Mirzə Ələkbər Sabirlə tez-tez görüşür, ondan olduqca maraqlı bir müsahibə də alır.
16 noyabr 1956-cı il tarixdə – ölümündən sonra, SSRİ Ali Məhkəməsi tərəfindən ona bəraət verildi.


== Ədəbiyyat sahəsində araşdırmaları ==
{{Vikilər
=== Azərbaycan klassiklərinin həyatı və yaradıcılığının öyrənilməsi ===
| commons    = Category:Salman Mumtaz
1933-cü ildə yeni yaradılan SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan Filialında kiçik elmi işləyən Salmaz Mümtaz 483 Azərbaycan şairinin siyahısını tutur, onların həyat və yaradıcılıqlarının öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayır. 104 şairin haqqında isə özünün geniş araşdırma apardığını göstərir.
| wikispecies =  
| wikt        =  
| b          = Salman Mümtaz/Biblioqrafiya
| s          = Müəllif:Salman Mümtaz
| q          =  
| n          =  
| m          =  
|d            =  
|voy          =  
|mw          =  
}}


=== Folklor araşdırmaları ===
==Ədəbiyyat==
Salman Mümtaz ədəbiyyatı iki hissəyə bölürdü: klassik və xalq (söz sənəti, folklor). O, Azərbaycan folklorunu və nəşrlərini toplamağa çalışırdı.
# {{ASE|8|274}}
 
# {{kitab3
== İstinadlar ==
| müəllif        = [[Ədalət Tahirzadə|Tahirzadə Ə.]]
{{İstinad siyahısı|2}}
| hissə          =  
 
| hissənin linki  =  
==Qeydlər==
| başlıq          = {{abbr|'''Salman Mümtaz (tərcümeyi-hal oçerki)'''|İstinad edilən səhifəyə keçid|0}}
<div class="references-small">
| orijinal        =
<references group=qeyd/>
| link            = https://anl.az/el/t/te_sm.pdf
</div>
| vikimənbə      =
| cavabdeh        =
| nəşr            =
| yer            = Bakı
| nəşriyyat      = Kür
| il              = 2002
| cild            =
| səhifə          =
| sütunlar        =
| səhifələr      = 16
| seriya          =
| isbn            =
| doi            =
| tiraj          =
| archiveurl      = https://web.archive.org/web/20240531014603/https://anl.az/el/t/te_sm.pdf
| archivedate    = 5 Mar 2016 - 31 May 2024
| ref            = Tahirzadə
}}
# {{ŞAZ|1|144}}
# {{OTÖ|151-155|Ədəbiyyat loğmanımız}}
# {{ŞGS|155-158}}
# {{Sayta istinad2|url=https://tahirzade.shaki.info/arxiv/salman-m%C3%BCmtaz-m%C9%99tn |author =Tahirzadə Ə. |authorlink=Ədalət Tahirzadə |title=Salman Mümtazın tərcümeyi-halı |subtitle= |deadlink= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240412120226/https://tahirzade.shaki.info/arxiv/salman-m%C3%BCmtaz-m%C9%99tn |archivedate=23 Apr 2021 - 12 Apr 2024 |lang=az |showlang=|responsible=  |website=Ədalət Tahirzadənin Şəki saytı |websiteurl=https://tahirzade.shaki.info/ |type= |date= |accessdate= 06.09.2024|quote= |quoteup= |description= |ref= }}
# {{Sayta istinad2|url=https://tahirzade.shaki.info/arxiv/salman-m%C3%BCmtaz-s%C9%99n%C9%99dl%C9%99r-v%C9%99-s |author =Tahirzadə Ə. |authorlink=Ədalət Tahirzadə |title=Salman Mümtaz (sənədlər və s.) |subtitle= |deadlink= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240412102205/https://tahirzade.shaki.info/arxiv/salman-m%C3%BCmtaz-s%C9%99n%C9%99dl%C9%99r-v%C9%99-s |archivedate=20 Apr 2021 - 12 Apr 2024 |lang=az |showlang=|responsible=  |website=Ədalət Tahirzadənin Şəki saytı |websiteurl=https://tahirzade.shaki.info/ |type= |date= |accessdate= 06.09.2024|quote= |quoteup= |description= |ref= }}
# {{Sayta istinad2|url=https://tahirzade.shaki.info/arxiv/s-m%C3%BCmtaz-fotolar|author =Tahirzadə Ə. |authorlink=Ədalət Tahirzadə |title=S.Mümtaz. Fotolar  |subtitle= |deadlink= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240412110422/https://tahirzade.shaki.info/arxiv/s-m%C3%BCmtaz-fotolar |archivedate=22 Apr 2021 - 12 Apr 2024 |lang=az |showlang=|responsible=  |website=Ədalət Tahirzadənin Şəki saytı |websiteurl=https://tahirzade.shaki.info/ |type= |date= |accessdate= 06.09.2024|quote= |quoteup= |description= |ref= }}


{{Yoxlanılmış məqalə}}


{{Çapa hazır məqalə}}


[[Kateqoriya:Azərbaycan şairləri]]
[[azb:سلمان ممتاز]][[az:Salman Mümtaz]][[de:Salman Mümtas]][[en:Salman Mumtaz]][[fa:سلمان ممتاز]][[fr:Salman Mumtaz]][[ka:სალმან მუმთაზი]][[ru:Мумтаз, Салман]][[tr:Selman Mümtaz]]
[[Kateqoriya:Azərbaycanlı şairlər]]
[[Kateqoriya:Ədəbiyyatşünaslar]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan biblioqrafları]]
[[Kateqoriya:Azərbaycan folklorşünasları]]
[[Kateqoriya:Folklor toplayıcıları]]
[[Kateqoriya:SSRİ-də repressiya qurbanları]]