Salman Mümtaz: Redaktələr arasındakı fərq

Redaktənin izahı yoxdur
Redaktənin izahı yoxdur
Sətir 105: Sətir 105:


=== Repressiya edilməsi və ölümü ===
=== Repressiya edilməsi və ölümü ===
1937-ci ilin mart ayında ən yüksək nöqtəsinə çatan [[Azərbaycanda Stalin repressiyaları|Stalin repressiyası]] Salman Mümtazdan da yan keçmədi. Buna səbəb kimi [[Hüseyn Cavid]], [[Seyid Hüseyn]] və [[Atababa Musaxanlı]] ilə yanaşı "''[[Bakinskiy Raboçiy (qəzet)|Bakinskıy Raboçiy]]''" qəzetində buraxdıqları "''ideoloji səhvləri''" göstərildi.<ref>{{kitab3
1937-ci ilin mart ayında ən yüksək nöqtəsinə çatan [[Azərbaycanda Stalin repressiyaları|Stalin repressiyası]] Salman Mümtazdan da yan keçmədi. Buna səbəb kimi [[Hüseyn Cavid]], [[Seyid Hüseyn]] və [[Atababa Musaxanlı]] ilə yanaşı "''[[Bakinskiy Raboçiy (qəzet)|Bakinskıy Raboçiy]]''" qəzetində buraxdıqları “ideoloji səhvləri” göstərildi<ref>{{kitab3
  |müəllif        = [[Odri Altştadt|Audrey L. Altstadt]].
  |müəllif        = Altstadt L.
  |vaxt         =  
  |vaxt           =  
  |link   =  
  |link           =  
  |başlıq     = The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule
  |başlıq         = The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule
  |orijinal     =  
  |orijinal       =  
  |linkin vaxtı       =  
  |linkin vaxtı   =  
  |vikimənbə     =  
  |vikimənbə       =  
  |cavabdeh =  
  |cavabdeh       =  
  |nəşr       =  
  |nəşr           =  
  |yer         =  
  |yer             =  
  |nəşriyyat = Hoover Press
  |nəşriyyat       = Hoover Press
  |il           = 1992
  |il             = 1992
  |cild       =  
  |cild           =  
  |səhifə        = {{{pages|{{{1|}}}}}}
  |səhifə        = {{{pages|{{{1|}}}}}}
  |səhifələr      = 331
  |səhifələr      = 331
  |seriya        = Studies of nationalities
  |seriya        = Studies of nationalities
  |isbn         = 0-8179-9182-4, ISBN 978-0-8179-9182-1
  |isbn           = 0-8179-9182-4, ISBN 978-0-8179-9182-1
  |tiraj         =  
  |tiraj         =  
}}</ref> Eyni ilin [[10 iyun]] tarixində Salman Mümtaz [[Azərbaycan Yazıçılar Birliyi]]ndən azad edildi. 1937-ci il 10-[[12 iyun]] tarixlərinddə Salman Mümtaz "''xalq düşməni''" olaraq adlandırıldı. [[19 iyun|İyun ayının 19-da]] Salman Mümtazı burjua [[milliyətçilik|milliyətçi]]si və [[türkçülük|pantürkist]] kimi tutduğu vəzifələrdən azad etdilər. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Arxivində saxlanılan Salman Mümtazın şəxsi həyat məlumatında AzFAN Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun rəhbəri A. Əhmədov tərəfindən [[19 iyun]] [[1937]]-ci il tarixli, № 26 prikazı saxlanılır. Prikazda qeyd edilir:
}}</ref>. Eyni ilin 10 iyun tarixində Salman Mümtaz Azərbaycan Yazıçılar Birliyindən azad edildi. 1937-ci il 10 – 12 iyun tarixlərində o, “xalq düşməni” adlandırıldı. İyun ayının 19-da isə ona “burjua milliyətçisi” və “pantürkist” damğası vuraraq tutduğu vəzifələrdən də azad etdilər. Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Arxivində saxlanılan Salman Mümtazın şəxsi həyat məlumatında AzFAN Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun rəhbəri A.Əhmədov tərəfindən 19 iyun 1937-ci il tarixli, № 26 prikazı saxlanılır. Prikazda qeyd edilir:


{{Sitat|Əsgərov Salman Mümtaz ədəbiyyat şöbəsinin kiçik tədqiqatçısı vəzifəsindən azad olunmuşdur. 20 iyun 1937-ci il tarixindən etibarən isə burjua milliyətçisi olmağa məruz qalmışdır.<ref name="Дело">{{məqalə|müəllif=[[Ziya Bünyadov|Буниятов З. М.]]|başlıq=Следственное дело № 12493|nəşr=Элм|tip=газета|buraxılış=13 августа|il=1988}}</ref>}}
{{Sitat2|Əsgərov Salman Mümtaz ədəbiyyat şöbəsinin kiçik tədqiqatçısı vəzifəsindən azad olunmuşdur. 20 iyun 1937-ci il tarixindən etibarən isə burjua milliyətçisi olmağa məruz qalmışdır<ref name="Дело">{{məqalə|müəllif=[[Ziya Bünyadov|Буниятов З. М.]]|başlıq=Следственное дело № 12493|nəşr=Элм|tip=газета|buraxılış=13 августа|il=1988}}</ref>.}}


Buna baxmayaraq, Mümtaz nadir əl əlyazmaları və kitabları toplamağa və tədqiq etməyə davam etmişdir. Salman Mümtaz uzun illər boyu əldə etdiyi qiymətli əlyazmaları "''Kitabxaneyi-Mümtaziyyə''" şəxsi kitabxasına toplamışdır. Vaxtının əsas hissəsini də bu kitabxanada keçirtmişdir.  
Buna baxmayaraq, Salman Mümtaz nadir əl əlyazmaları və kitabları toplamağa və tədqiq etməyə davam etmişdir. Salman Mümtaz uzun illər boyu əldə etdiyi qiymətli əlyazmaları “Kitabxaneyi-Mümtaziyyə” adlandırdığı öz şəxsi kitabxasına toplayırdı. Vaxtının əsas hissəsini də bu kitabxanada keçirirdi.  


Salman Mümtaz [[8 oktyabr]] 1937-ci il tarixində, axşam saat 11-də Bakıdakı evində {{endash}} Buynakski küçəsi  
Salman Mümtaz 8 oktyabr 1937-ci il tarixində, axşam saat 11-də Bakıdakı evində {{endash}} Buynakski küçəsi № 25 ünvanında (indiki {{endash}} Şeyx Şamil küçəsi) siyasi dustaq kimi həbs olundu. Bir həftə sonra Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsinin 69, 70, 72, 73 maddələri ilə təqsirli bilinərək ittiham olundu<ref name="Дело"/>. Salman Mümtaza Sinman, Qalstyan, Avanesyan və Borşşev tərəfindən üç aylıq dəhşətli işgəncələr verildi{{sfn|Tahirzadə|2002|p=6}}. 1937-ci il oktyabr ayının 10-da baş tutan ilk istintaqda Dövlət Təhlükəsizliyi İdarəsinin leytenantı Qalstyan Mümtaza məlumat vermişdir: “''Bildirmək istəyirəm ki, sizin həbs olunma səbəblərinizdə qeyd edilir ki, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına və Sovet hökümətinə qarşı əks-inqilabçı millətçi mövqedə dayanmısınız və əks-inqilabçı millətçi təşkilatının üzvüsünüz. Siz {{endash}} Əsgərov Salman Mümtaz Məmmədəmin oğlu əksinqilabçı millətçi təşkilatın üzvü olduğunuzu və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayandığınızı etiraf edirsinizmi?''” Mümtaz cavabında demişdir: “''Xeyr. Mən əks-inqilabçı millətçi təşkilatın üzvü deyiləm və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayanmıram!''” Qalstyan bu cavabdan sonra Mümtaza mövzu ilə əlaqədar olaraq xəbərdarlıq etmişdir: “''Siz əks-inqilabçı millətçi təşkilatın üzvü olmağınız və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayanmağınız kimi qarşıdurmalara məruz qalacaqsınız''”<ref name="Дело"/>.
№ 25 ünvanında (indiki {{endash}} Şeyx Şamil küçəsi) siyasi dustaq kimi həbs olundu. Bir həftə sonra Memtaz Azərbaycan SSR Cinayət Məcəlləsinin 69, 70, 72, 73 maddələri ilə təqsirli bilinərək ittiham olundu.<ref name="Дело"/> Salman Mümtaza Sinman, Qalstyan, Avanesyan və Borşşev tərəfindən üç aylıq dəhşətli işgəncələr verildi.{{sfn|Tahirzadə|2002|p=6}} 1937-ci ilin [[10 oktyabr|oktyabr ayının 10-da]] baş tutan ilk istintaqda Dövlət Təhlükəsizliyi İdarəsinin leytenantı Qalstyan Mümtaza məlumat vermişdir: "''Bildirmək istəyirəm ki, sizin həbs olunma səbəblərinizdə qeyd edilir ki, Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasına və Sovet hökümətinə qarşı əks-inqilabçı millətçi mövqedə dayanmısınız və əks-inqilabçı millətçi təşkilatının üzvüsünüz. Siz {{endash}} Əsgərov Salman Mümtaz Məmmədəmin oğlu əksinqilabçı millətçi təşkilatın üzvü olduğunuzu və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayandığınızı etiraf edirsinizmi?''" Mümtaz cavabında demişdir: "''Xeyr. Mən əks-inqilabçı millətçi təşkilatın üzvü deyiləm və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayanmıram!''" Qalstyan bu cavabdan sonra Mümtaza mövzu ilə əlaqədar olaraq xəbərdarlıq etmişdir: "''Siz əks-inqilabçı millətçi təşkilatın üzvü olmağınız və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayanmağınız kimi qarşıdurmalara məruz qalacaqsınız.''"<ref name="Дело"/>


Salman Mümtaz bundan əvvəl AzFAN-ın direktor müavini [[Ruhulla Axundov]] tərəfindən polis nəzarətinə alınmışdır. Daha sonra 4 aprel 1937-ci ildə istintaqa cəlb olunmuşdur. Salman Mümtaz burada respublikada və Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasında əks-inqilabi burjua millətçi təşkilatının "''üzvü olduğunu''" etiraf etmişdir. Həmçinin, Mümtaz [[Bəkir Çobanzadə]], [[Yusif Vəzir Çəmənzəminli|Yusif Vəzirov]], [[Seyid Hüseyn Sadiq|Seyid Hüseyn]], [[Üzeyir Hacıbəyov]], [[Hacı Kərim Sanılı|Sanılı]], [[Səməd Vurğun]], [[Mikayıl Müşfiq]], [[Əhməd Cavad]], [[Hüseyn Cavid]], [[Əmin Abid Gültəkin|Əmin Abid]], [[Əliabbas Müznib|Müznib]], [[Sultan Məcid Qənizadə|Sultan Məcid]], Vəlixanov, [[Aslan bəy Səfikürdski|Səfikürdski]], [[Bala bəy Aşurbəyov|Aşurbəyov]], Musaxanovla "''təşkilata alındığını''" etiraf etmişdir. Ruhulla Axundov, Ələkbər Məmmədkazımov, Çobanzadə və [[Əziz Qubaydullin|Qubaydullin]]lə ilə yaranan qarşıdurmalar zamanı (10 oktyabr 1937) Salman Mümtaz ona aid olan, əleyhinə deyilən ifadələri qətiyyətlə təkzib etmişdir. Salman Mümtaz 1925-ci və ya 1926-cı illərdə heç bir təşkilata qəbul edilmədiyini və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayanmadığını bildirmişdir.<ref name="Дело"/>
Salman Mümtaz bundan əvvəl AzFAN-ın direktor müavini Ruhulla Axundov tərəfindən polis nəzarətinə alınmışdır. Daha sonra 4 aprel 1937-ci ildə istintaqa cəlb olunmuşdur. Salman Mümtaz burada respublikada və Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasında əks-inqilabi burjua millətçi təşkilatının “''üzvü olduğunu''” etiraf etmişdir. Həmçinin, Bəkir Çobanzadə, Yusif Vəzirov, Seyid Hüseyn, Üzeyir Hacıbəyov, Sanılı, Səməd Vurğun, Mikayıl Müşfiq, Əhməd Cavad, Hüseyn Cavid, Əmin Abid, Müznib, Sultan Məcid, Vəlixanov, Səfikürdski, Aşurbəyov, Musaxanovla “''təşkilata alındığını''” etiraf etmişdir. Ruhulla Axundov, Ələkbər Məmmədkazımov, Çobanzadə və Əziz Qubaydullinlə  yaranan qarşıdurmalar zamanı (10 oktyabr 1937) Salman Mümtaz ona aid olan, əleyhinə deyilən ifadələri qətiyyətlə təkzib etmişdir. Salman Mümtaz 1925-ci və ya 1926-cı illərdə heç bir təşkilata qəbul edilmədiyini və əks-inqilabi millətçi mövqedə dayanmadığını bildirmişdir<ref name="Дело"/>.


== Ədəbiyyat sahəsində araşdırmaları ==
== Ədəbiyyat sahəsində araşdırmaları ==
=== Azərbaycan klassiklərinin həyatı və yaradıcılığının öyrənilməsi ===
=== Azərbaycan klassiklərinin həyatı və yaradıcılığının öyrənilməsi ===
1933-cü ildə yeni yaradılan [[SSRİ Elmlər Akademiyası]] Azərbaycan Filialında kiçik elmi işləyən Salmaz Mümtaz 483 Azərbaycan şairinin siyahısını tutur, onların həyat və yaradıcılıqlarının öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayır. 104 şairin haqqında isə özünün geniş araşdırma apardığını göstərir.
1933-cü ildə yeni yaradılan SSRİ Elmlər Akademiyası Azərbaycan Filialında kiçik elmi işləyən Salmaz Mümtaz 483 Azərbaycan şairinin siyahısını tutur, onların həyat və yaradıcılıqlarının öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayır. 104 şairin haqqında isə özünün geniş araşdırma apardığını göstərir.


=== Folklor araşdırmaları ===
=== Folklor araşdırmaları ===
Sətir 143: Sətir 142:


== Xatirəsi ==
== Xatirəsi ==
Filologiya elmləri namizədi Rasim Tağıyev 1986-cı ildə Salman Mümtazın məqalələrindən ibarət maraqlı bir kitab nəşr etdirmişdir. "''Salman Mümtaz. Azərbaycan ədəbiyyatının mənşəyi.''" adlı bu kitabın redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor [[Əkbər Ağayev]], kitabın rəyçisi isə {{endash}} akademik [[Məmməd Arif|Məmməd Arif Dadaşzadə]] olmuşdur.<ref>{{kitab3|başlıq=Салман Мүмтаз. Азәрбајҹан әдәбијјатынын гајнаглары|orijinal=Тәртиб едәни филолоҝија елмләри намизәди Расим Тағыјев, рәјчи академик Мәммәд Ариф, редактору филолоҝија елмләри доктору, профессор Әкбәр Ағајев|location=Б.|nəşriyyat=Јазычы|il=1986|səhifələr=445|səhifə=4}}{{ref-az}}</ref>
Filologiya elmləri namizədi Rasim Tağıyev 1986-cı ildə Salman Mümtazın məqalələrindən ibarət maraqlı bir kitab nəşr etdirmişdir. "''Salman Mümtaz. Azərbaycan ədəbiyyatının mənşəyi.''" adlı bu kitabın redaktoru filologiya elmləri doktoru, professor [[Əkbər Ağayev]], kitabın rəyçisi isə {{endash}} akademik Məmməd Arif Dadaşzadə (Məmməd Arif) olmuşdur<ref>{{kitab3|başlıq=Салман Мүмтаз. Азәрбајҹан әдәбијјатынын гајнаглары|orijinal=Тәртиб едәни филолоҝија елмләри намизәди Расим Тағыјев, рәјчи академик Мәммәд Ариф, редактору филолоҝија елмләри доктору, профессор Әкбәр Ағајев|location=Б.|nəşriyyat=Јазычы|il=1986|səhifələr=445|səhifə=4}}{{ref-az}}</ref>.


[[17 sentyabr]] [[1996]]-cı il tarixindən etibarən [[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi]] Salman Mümtazın adını daşıyır.<ref name="14.06.1998">{{cite web|url=http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf|title= Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinə Salman Mümtazın adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 sentyabr 1996-cı il tarixli Sərəncamı |publisher=anl.az|date=13 sentyabr 1996|author=Azərbaycan Respublikasının Prezidenti|accessdate=2019-07-15|language={{az}}}}</ref>
17 sentyabr 1996-cı il tarixindən etibarən Azərbaycan Respublikasının Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivi Salman Mümtazın adını daşıyır<ref name="14.06.1998">{{cite web|url=http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf|title= Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivinə Salman Mümtazın adının verilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 13 sentyabr 1996-cı il tarixli Sərəncamı |publisher=anl.az|date=13 sentyabr 1996|author=Azərbaycan Respublikasının Prezidenti|accessdate=2019-07-15|language={{az}}}}</ref>.


== İstinadlar ==
== İstinadlar ==